Szukaj

 

Rady społeczno-gospodarcze, istniejące obecnie w krajach Unii Europejskiej, są instytucjami o charakterze konsultacyjnym, opiniodawczym i doradczym. Zasiadają w nich przedstawiciele partnerów społecznych (związków zawodowych i organizacji pracodawców) oraz innych grup społecznych (np. rolnicy, przedstawiciele wolnych zawodów) i organizacji pozarządowych. Rady Społeczno-Gospodarcze (RSG) różnią się od siebie podstawami prawnymi, wielkością, składem, strukturą organizacyjną, zakresem kompetencji i formami działania. Idea utworzenia instytucji o charakterze doradczym ma dość długą historię. Najdawniejszą instytucją tego typu zdaje się być Rada Handlowa, utworzona we Francji przez króla Henryka IV. W tym czasie, Francja była jedynym krajem w Europie, jeśli chodzi o takie rozwiązania. W połowie XIX wieku zaczęto wnosić o włączenie pracowników w proces tworzenia i określania polityki ekonomicznej Francji. Propozycję tę zrealizowano i tak powstała Konsultacyjna Komisja Pracy, znana bardziej jako Komisja Luksemburska, od siedziby Komisji w Pałacu Luksemburskim w Paryżu. Jej współprzewodniczącymi byli polityk Louis Blanc i robotnik Albert. Do jej zadań zaś należało przygotowanie polityki społecznej rządu przy udziale pracowników . W 1925 roku przyjęto we Francji dekret o powołaniu Krajowej Rady Gospodarczej, będącej organem o charakterze doradczym, złożonym z 47 przedstawicieli pracowników i pracodawców, pod przewodnictwem premiera. Jedenaście lat później rozszerzono kompetencje Rady o udział w procesie legislacyjnym i o funkcje rozjemcze. Po pierwszej wojnie światowej, w okresie Republiki Weimarskiej, w Niemczech podjęto próbę utworzenia Rady Gospodarczej Rzeszy (Reichswirtschaftsrat). Działalność tej Rady nie trwała długo, a doświadczenia nie były zbyt dobre. Pierwsza grupa instytucji dialogu społecznego, nazywanych radami społeczno- ekonomicznymi, powstała po drugiej wojnie światowej, w wyniku istniejącego wówczas w krajach Europy Zachodniej szerokiego porozumienia w sprawach społecznych, określanego mianem „europejskiego modelu społecznego”. Odwołuje się on do umowy społecznej, opartej na wspólnie akceptowanych i popieranych wartościach, do których należą: demokracja, sprawiedliwość i solidarność społeczna, ochrona praw człowieka i osób słabszych, minimalne wynagrodzenia za pracę, równy dostęp do służby zdrowia, służb zatrudnienia i wykształcenia. Realizację tych wartości powinno zapewnić państwo opiekuńcze. Pierwsza Rada Ekonomiczna i Społeczna (Conseil Economique et Social – CES) powstała w 1946 roku we Francji. W 1948 roku w Belgii utworzono Krajową Radę Pracy (Conseil National du Travail – CNT). Dwa lata później w Holandii powołano Radę Społeczno-Ekonomiczną (Social – Ekonomische Raad – SER), zaś w 1952 roku powstała w Belgii Centralna Rada Gospodarcza (Conseil Central de l’Economie). Ponadto, na podstawie Traktatu powołującego Europejską Wspólnotę Gospodarczą z dnia 25 marca 1957 roku, utworzono Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (European Economic and Social Committee – EESC). Wkrótce, w krajach Unii Europejskiej, powstały kolejne rady społeczno-gospodarcze lub instytucje o podobnych kompetencjach: 1957 – Włochy: Krajowa Rada Gospodarki i Pracy (Consiglio Nazionale dell’Economia e del Lavoro - CNEL); 1962 – Dania: Rada Gospodarcza (Õkonomiske Råd); 1962 – Wielka Brytania: Krajowa Rada do Spraw Rozwoju Gospodarczego (National Economic Development Council – NEDC); istniała do 1992 roku; 1963 – Austria: Rada do Spraw Gospodarczych i Społecznych (Beirat für Wirtschafts- und Sozialfragen); 1966 – Luksemburg: Rada Gospodarcza i Społeczna (Conseil Economique et Social – CES); 1973 – Irlandia: Krajowa Rada Gospodarcza i Społeczna (National Economic and Social Council – NESC); 1991 – Portugalia: Rada Gospodarcza i Społeczna (Conselho Económico e Social – CES); 1992 – Hiszpania: Rada Gospodarcza i Społeczna (Consejo Economico y Social – CES); 1994 – Grecja: Rada Gospodarczo-Społeczna (OKE); 1998 – Finlandia: Rada Gospodarcza (Talousneuvosto). Po wprowadzeniu po 1990 roku demokratycznego ustroju politycznego i gospodarki rynkowej, także w krajach Europy Środkowej i Wschodniej powstały instytucje o charakterze konsultacyjnym lub konsultacyjno-negocjacyjnym. W ich skład wchodzą przedstawiciele związków zawodowych, stowarzyszeń pracodawców i rządu, co stanowi podstawową różnicę w porównaniu z radami społeczno-gospodarczymi w krajach Unii Europejskiej. W Polsce, w 1994 roku została powołana do życia Trójstronna Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Działa ona do dziś na podstawie przepisów ustawy z 6 lipca 2001 roku.